مسجد اعظم حرم مقدس حضرت هلال بن علی (ع)
مسجد اعظم امامزاده هلال بن علی که قدمت آن حدودا به ۵۰ سال می رسد در شهر آران در زمانه خودش بزرگترین مسجد در بین مابقی مساجد بود. برنامه های فرهنگی و سیاسی از همین مسجد نشأت میگرفت و او را به بزرگترین و مهم ترین مرکز اعتکاف شهر تبدیل کرد. این مسجد نه تنها محلی نبود ؛ بلکه با ظرفیت ۶۰۰ نفر ، یک مسجد شهرستانی خوانده میشد. در سال های اول ساخت ، مکان مسجد به گونه ای بود که از امامزاده جدا بود ؛ اما طی اجرای طرح توسعه حرم مطهر و صحبت و نتیجه گیری با بانی و متولی اصلی آن یعنی ، حاج علی چاقیان تصمیم بر آن شد که مسجد هم جزئی از این حرم باشکوه و ملائک پاسبان باشد.
ساخت مسجد ؛ بنیان و بنیانگذاران آن
ساخت مسجد اعظم از سال ۱۳۵۵ خورشیدی آغاز شد و در سال ۱۳۵۶ به اوج ساخت خود رسید. بنیان این مسجد به دست حاج علی چاقیان نهاده شد و خود ایشان تا سالها متولی مسجد قرار گرفتند. لازم به ذکر است که تمام هماهنگی ها و جمع آوری نذورات مردمی و امور مسجد به عهده ایشان بود. در ساخت این مسجد ، مردم مؤمن و ولایت مدار شهرستان آران و بیدگل ، همیشه پای کار بودند و به هر گونه ای که میشد به روند ساخت ، کمک میکردند. گاهی اگر وسعشان میرسید و میتوانستند ، از مالشان میگذشتند و اگر از آن طریق نمیتوانستند به ساخت مسجد بهبود ببخشند ؛ برای مثال نذر میکردند که ۵ روز در کارگری ساخت مسجد سهیم باشند همان کارگرهایی که برای کار در حالت معمول باید مزد میگرفتند ! اما مسجد مکان عشق و محبت بود ! عشق به خدا بود که بازوان آنان را قوت میبخشید و ساخت مسجد را هر روز و هر روز جلوتر میبرد.
متراژ و مساحت مسجد ؛ مسجد دوطبقه !
این مسجد دارای دو طبقه است یک طبقه بالایی که حالت بالکن مانند دارد. حکمت وجود این طبقه بالایی به این خاطر است که ؛ زمانی میخواستند آنجا را به دفتر امور مدیریتی تبدیل کنند. که در نهایت امور مدیریتی ، دفتری را در حرم مطهر به خود اختصاص داد و عملاً طبقه بالا بدون استفاده باقی ماند. اما مساحت و متراژ مسجد حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ متر است و ارتفاع سقف آن به حدود ۶ یا ۷ متر میرسد. همچنین ظرفیت مسجد ۶۰۰ نفر است و تا زمانی که نماز های حرم به طور متوالی و مکرر در مسجد انجام میشد ؛ این مکان لبریز از عاشقان خدا بود و از آنان به نوعی میزبانی میکرد. هم اکنون نیز نماز صبح و ظهر در مسجد و نماز مغرب و عشاء در شبستان حرم مطهر برگزار میشود. این مسجد دارای سه در ورودی ، هفت عدد پنجره ، یک منبر و کتابخانه چوبی ، یک لوستر بزرگ قدیمی ، یک بالکن ، یک کانون فرهنگی و یک آبدارخانه مجهز است.
مشارکت امام خمینی (قدس سره) در ساخت مسجد اعظم حرم
حاج علی چاقیان در سال ۱۳۵۶ و در ماه تیر وقتی که هنوز انقلاب پا نگرفته بود و سخنان امام خمینی (ره) به همه مردم جهان نرسیده بود ؛ در سفر ۳۵ روزه اش به نجف اشرف و کربلای معلی با ایشان دیدار کرد. او وجوهات مردمی و مالی که خودش برای ساخت مسجد کنار گذاشته بود را همراه با خود برده بود. او اول توضیحاتی را مرتبط با ساخت مسجد در کنار امامزاده مطرح کرد. این موضوع با استقبال امام خمینی (ره) روبرو شد و واکنش خوبی داشت.
اما پس از اینکه حاج علی چاقیان از سفر برگشت دو نفر از دفتر حضرت امام خمینی (ره) در قم به مسجد آمدند. و به او گفتند که امام خمینی (ره) به اندازه ۲۴ تن آهن مبلغی را برای شما کنار گذاشته اند.
اما شرطی که امام خمینی (ره) گذاشت فراتر از یک شرط بود. قرار او این بود که ۸۰ درصد مبلغ خرج ساخت مسجد اعظم شود و ۲۰ درصد آن خرج مسجدی در آبپخش (محلهای در آران و بیدگل)
یعنی گسترش مساجد در شهرستان ، نه تنها هدف امام خمینی (ره) ، بلکه همه مردم جامعه بود. و این نکته بیشتر جلب توجه میکند که امام اطلاعات دقیق و جزئی از شهرستان و موقعیت جغرافیایی مساجد آن داشتند.
درحالی که شاید ما در آن زمان فکر میکردیم ایشان حواسشان به منطقه ما نیست در همان حال اطلاعات دقیق و جزئی او ، همه را حیرت زده کرده است.
نگاهی به معماری مسجد اعظم امامزاده هلال بن علی(ع)
معماری مسجد اعظم امامزاده هلال بن علی(ع) بر پایه فضایی وسیع و دوطبقه شکل گرفته است که ستونهای متعدد، بالکنها و سقف مرتفع، ساختار اصلی آن را تشکیل میدهند. در طراحی داخلی، ساختار معماری با مجموعهای از تزئینات ایرانی ـ اسلامی همراه شده و بخش قابل توجهی از هویت بصری مسجد را همین عناصر تزئینی شکل میدهند.
کاشیکاری از مهمترین عناصر معماری داخلی مسجد است و در ستونها، دیوارها، لبه بالکنها، قابهای معماری و بخشهایی از سقف به کار رفته است. طیف رنگی کاشیها بیشتر شامل آبی، لاجوردی، فیروزهای، سبز، زرد و سفید است و در میان آنها نقوش اسلیمی، گلوبوته، عناصر گیاهی و الگوهای هندسی دیده میشود.این نکته حائز اهمیت است که سالگرد و چهلم اکثر شهدای آران ، به درخواست پدر و مادر شهدا ، در همین مسجد برگزار شده است. و میزبانی از پدران و مادران شهدا جای بسی افتخار دارد !..
۳۵ سال خدمت به دین و مسجد
مهمترین بخش مسجد به امام جماعت آن برمیگردد ؛ و این بسیار نکته بزرگی بود که مردم برای علاقه به امام جماعت یعنی شیخ احمد خرم آبادی از مسجد استقبال بیشتری میکردند. شیخ احمد خرم آبادی طلبهای بود خاکی و مردمی ! شوخ طبعی از صفات بارز آن بزرگوار بود. محبوب همه نمازگزاران … او هر سه وقت نماز را در مسجد اعظم اقامه میکرد و علاقه زیادی به حضرت محمد هلال بن علی (ع) داشت. شیخ احمد خرم آبادی همیشه معتقد بود ؛ نماز را نباید الکی طولانی کرد. او میگفت مردم باید بروند و به کسب و کارشان برسند. و در عین حال با اینکه کمی تند تر از بقیه ائمه جماعت میخواند ؛ تجوید را به بهترین شکل ممکن در نماز خود رعایت میکرد. قبل از اینکه مسجد اعظم امامزاده محمد هلال ساخته شود شیخ احمد خرم آبادی گهگاهی در مسجد کوچک حرم نماز میخواند ؛ اما پس از ساخت مسجد اعظم نمازهایی که در حرم میخواند را در مسجد اقامه میکرد! او ۳۵ سال خالصانه ، امام جماعت مسجد بود و تا آخرین لحظات عمرش ، هرگاه که میتوانست به اقامه نماز در مسجد می ایستاد. مکبر ها و موذنها نوجوان هایی بودند که شیخ احمد آنها را ساماندهی میکرد و هر کدام را برای هر هفته میچید. شیخ احمد پس از گذراندن دورهای بیماری سخت به دیدار حق شتافت و نامش را برای همیشه در دل این مسجد باقی گذاشت !..
کلید دار خانه خدا ؛ مسجد !
تاریخچه سیاسی مسجد
همانطور که میدانیم مرکز تجمعات انقلابی و سیاسی سال ۱۳۵۷ ، حرم بود و در این میان نقش مسجد به عنوان یک پایگاه انقلابی – مردمی ، موثرترین نقش را ایفا میکرد. مسجد تا سال های پس از انقلاب و حتی پس از جنگ نیز به پایگاه خط امام مشهور بود. فلذا یکی از خاطرات سال ۵۷ مسجد اعظم را شرح می دهیم : بعضی وقت ها ، در همان سال ها ، مردم آران در جایی به جز حرم ، مثلا یکی از مساجد دیگر تجمع میکردند. ولی نقش مسجد اعظم اینجا مشخص میشد مردم فهیم و باهوش شهر و مسئولان مسجد به این فکر افتاده بودند که نوار های سخنرانی انقلابی را از بلندگو های مسجد پخش کنند تا مأموران ژاندارمری فریب خورده و برای دفع این تجمعات به مسجد اعظم حمله ور شوند. درحالی که مردم جای دیگری را برای تجمع برگزیده بودند. همین نقشه باعث میشد تا جوانان انقلابی ، از حضور مأموران مطلع گشته، به محل تجمع مردمی رفته و افراد حاضر را متفرق نمایند.
تاریخچه فرهنگی و قرآنی مسجد
همانطور که میدانیم ، حرم به شکلی که حالا هست ، نبود یعنی فضایی سرپوشیده و بزرگ برای تجمع مردم نداشت و مسجد همانجایی بود که این خلأ را پر میکرد. تا قبل از اجرای طرح توسعه حرم فضای سرپوشیدهای که برای مراسمات در نظر گرفته میشد مسجد بود. تمام مراسمات فرهنگی قرآنی برنامههای تربیتی و… در این مسجد اجرا میشد. مهمترین برنامهای که هر ساله حتی بعد از طرح توسعه حرم اجرا میشود ، برنامه سه روزه اعتکاف است که با برنامهریزی دقیق و درست مسئولان حرم و مسجد به بهترین شکل برگزار میگردد. در این سنت دیرینه برنامههای فرهنگی و تربیتی متنوعی اجرا میشود که عبادت و احکام را برای نوجوانان ، جوانان و بزرگسالان شیرین میسازد. امروزه مهمترین مرکز اعتکاف شهرستان آران و بیدگل مسجد اعظم میباشد. این نکته بسیار مهم است که همه برنامههای فرهنگی اعم از شبهای احیا عزاداری حسینی در روزهای محرم و مابقی برنامههای مذهبی و مناسبتی حرم در مسجد اجرا میشده بعد از طرح توسعه حرم مرکزیت برنامهها به داخل حرم و شبستان حضرت آیت الله آقا میرزا احمد عاملی انتقال مییابد. در همان سالها برنامههای فرهنگی و قرآنی متنوعی هم ایجاد شد ؛ که از قاریان بینالمللی و مصری دعوت شده و همراه با تدارکات منظم و حتی گاهی اوقات پخش زنده تلویزیونی به نحو احسن رتبه قرآنی شهرستان را بالا برد. از مراسمات دیگری که به طور متوالی و مکرر در این مسجد اجرا میشود ؛ میتوان به مراسم ترحیم گذشتگان و پذیرایی سادات محل ، در این مسجد اشاره کرد.