اللهیار صالح در سال ۱۳۱۵ هجری قمری در آران دیده به جهان گشود . پدرش بخشدار دهستان آران وبیدگل ونوش آباد بود .مادر وی خورشید لقا خانم از طرف طایفه پدری به آغا محمد آغا وزیر منتسب می باشد .
کودکی و تحصیل
اللهیار هنگامی که فرزندش پنج ، شش سال بیشتر نداشت اتاق مجاور منزل خود را به مکتب خانه اختصاص داد و اللهیار خردسال از همان کودکی در همان جابه فرا گیری علم مشغول شود این مکتب خانه بعدها « دبستان صالح » نام گرفت .
او در سال ۱۹۱۸ میلادی به عنوان شاگرد ممتاز از مدرسه امریکایی در تهران فارغ التحصیل شد وجود وی در دوران جوانی سرشار از احساست میهن دوستانه بود .
فعالیتهای سیاسی و ملی
در سال ۱۳۰۶ وارد خدمت در عد لیه «دادگستری» و در سال ۱۳۲۱ در اداره مالیه «دارایی» مشغول به خدمت شود
توقف فعالیتهای دولتی و سفرهای تاریخی
اللهیار در سال ۱۳۲۷ از فعَاَلیت های دولتی کناره گیری کرد وبه سیرو سفر در کاشان واطراف ان ودر باره ی گذشته تاریخی و بررسی مساجد و ابنیه های تاریخی و سنگ قبور تحقیق وپژوهش پرداخت وبخشی از آثار قدیم از گرد آوری ویا از روی نسخه ی خطی تاریخی کاشان عکس برداری کرده بود به همت استاد ایرج افشار به چاپ رسید .
عضویت در جبهه ملی و وزارت کشور در دولت مصدق
اللهیار صالح در آبان ۱۳۲۸ به حزب جبهه ملی پیوست ودر سال ۱۳۳۰ در کابینه دکتر مصدق به سمت ریاست هیات مختلط برای خلع ید و نامزدی نمایندگی دوره هفتم مجلس از کاشان به عنوان وزیر کشور معرفی شد که با رای اعتماد مجلس شورای ملی مسوولیت وزارت کشور را بر عهده گرفت .
مبارزه پس از کودتای ۲۸ مرداد
پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ هم چنان به مبارزه خود ادامه داد و در فروردین ۱۳۳۵ وی دست به اقدام سیاسی زد و به ساختمان مجلس شورا رفت و با اطلاع رییس به عنوان اعتراض نبودن آزادی و دخالت های ناروا در امر انتخاب وساختن مجالس قلابی و فرمایشی در یکی از اتاق های مجلس تحصن و اعلام اعتصاب غذا کرد اما در همان شب او را تحت الحفظ به منزلش بردند ودر واقع محترمانه زندانی اش کردند .
انتخابات مجلس و بطلان آن
در تابستان ۱۳۳۹ در انتخابات دوره بیستم مجلس شورای ملی شرکت کرد و برنده شد اما این انتخابات به علت دخالت های ناروای دولت در سراسر کشور در امر رای گیری و صندوق سازی باطل اعلام شد .
در حقیقت شاید ترس از انتخابات صالح وجمعی شدن تنی چند از رجال سیاسی و شروع فعالیت های گسترده موجب بروز این امر شده بود . اما در زمستان ۱۳۳۹ بار دیگر با اکثریت قاطع آرای مردم کاشان به تهران آمد و با دوستان جبهه ملی فعالیت های خود را آغاز کرد .
نتیجه یک عمر خدمت و زحمت از آبان ۱۳۴۲ تا ۱۳۴۵ سال های افسردگی صالح بود و این مدت در جلسات حزبی به طور مرتب و منظم شرکت نمی کرد و در ضمن مسافرت به زادگاهش به مطالعه کتاب ها ، وقف نامه ها ودیدار های معمولی و رفع مشکلات مردم می پرداخت .
تاسیس کتابخانه آستان مقدس حضرت محمد هلال بن علی (ع)
در سال ۱۳۴۴ به همت آیت الله افتخار الاسلام دربندی و شادروان علی تشکری و مدیریت مرحوم علی رجبی کتابخانه ی آستان مقدس حضرت محمد هلال بن علی (ع) را در رواق شرقی صحن مطهر تاسیس کرد .
نقش اللهیار صالح در غنیسازی کتابخانه
صالح در طول این سال ها هر چه مجله و کتاب و نشریاتی را که دوستان به او هدیه می کردند به کتابخانه امام زاده می بخشیدند واین موضوع باعث غنی و فعال تر شدن این مرکز فرهنگی در قلب کویر مرکزی ایران می شد .
انقلاب اسلامی و اعتقاد به سقوط سلطنت
صالح درسال های اوج گیری انقلاب اسلامی اعتقاد به سقوط رژیم سلطنتی داشت و در این مدت نه تنها دست به اقدامی برای ماندگاری سلطنت نزد بلکه دیگران را نیز از توسل به حرکاتی نظیر شرکت در شورای سلطنت منع می کرد .
درگذشت و وقف ناتمام
سرانجام این انسان مردمی در ۱۲ فروردین ۱۳۵۹ دار فانی را وداع گفت و در بهشت زهرا به خاک سپرده شد . صالح کلیه ی کتاب ها وسرمایه ی خود را وقف بر کتابخانه آستان مقدس حضرت محمد هلال بن علی (ع) نمود که این امر تا حال تحقق نیافته است .
نویسنده : علی محمد سلطان محمدی